Ötekilerin Bayramı: 1 Mayıs!

1 Mayıs… İşçinin, emekçinin bayramı… Peki 1 Mayıs neden işçi sınıfının bayramı oldu. Bugünü evrensel kılan neydi? Gelin bir göz atalım.

İşçi Bayramı’nın geçmişi, 1856 yılında Avustralya’nın Melbourne kentinde inşaat işçilerinin çalışma saatlerinin fazla olmasına yönelik gerçekleştirdiği protestolara kadar dayanıyor. Fakat 1 Mayıs gününün sembol  olmasının başlangıcı 1886 yılında aynı sebeplere tepki olarak örgütlenen işçilerin örgütlenmesi ile gerçekleşiyor.

Amerika İşçi Sendikaları Konfederasyonu işçilerin günde 12 saat ve haftada 6 gün çalıştırılmalarına tepki olarak 1 Mayıs 1886 günü Chicago’da bir protesto gösterisi düzenlediler. Bu gösteriye yaklaşık yarım milyon işçi katıldı. İşçiler günde 8 saat çalışmayı talep ediyorlardı ve talepleri karşılanana kadar iş bırakmaya karar verdiler. O dönemde siyahlara karşı ırkçılığın üst seviyede olduğu Luizvil’de bile 6 bine yakın siyah ve beyaz işçi birlikte yürüyüş düzenledi. Yani sınıf mücadelesi bir nevi ırkçılığın önüne geçmeyi başarmıştı.İşçiler daha sonra eylemi Ulusal Park’a taşıdılar. Ayrım gözetmeksizin tüm işçilerin bir araya gelmesi,  döneme hakim olan ön yargıların yıkılması adına da ciddi bir adıma dönüştü.

Haymarket Olayı

Gösteriler 1 Mayıs’ta başladı ve yaklaşık 3 gün sürdü. 3 Mayıs’ta işçiler yoğun olarak sokaklardaydı. Protesto sırasında dönemin fabrikalarından birinde bir kargaşa yaşandı. Fabrika düdükleri grev sırasında bir anda çalmaya başladı ve grev kırıcılar o fabrikadan dışarıya çıktılar. Grevde olan bir grup işçi o kişilere tepki göstermek amacıyla fabrikaya yöneldi ve o sırada polisler işçilere doğru ateş açtı. Yaşanan olayda 4 işçi hayatını kaybetti ve çok sayıda kişi yaralandı.

4 Mayıs günü işçiler bu olayı protesto etmek amacıyla Haymarket Alanı’nda toplandılar. Gösterinin bitmesine dakikalar kala polislerin yoğun olduğu bölgeye kimliği belirsiz kişiler tarafından bir bomba atıldı. Yaşanan patlamada 7 polis hayatını kaybetti ve 69’u da yaralandı. Yaşanan bu trajik olaydan sonra yüzlerce işçi suçlandı ve 8 işçi yargılandı.

Yaşanan trajik olaylardan sonra, 1889`da toplanan İkinci Enternasyonal Partisi’nin önerisiyle 1 Mayıs gününün tüm dünyada Birlik, mücadele ve dayanışma günü olarak kutlanmasına karar verildi.

Türkiye’de 1 Mayıs

1 Mayıs, Osmanlı Devleti’nde ilk kez 1911’de kutlandı. İstanbul’da ise ilk kez 1912 yılında kutlanmıştır. 1’inci Dünya Savaşı ve Kurtuluş Savaşları’nın ardından 1 Mayıs uzun bir aradan sonra ilk kez 1921’de kutlandı. Türkiye Sosyalist Fırkasının (TSF) çağrısı üzerine İstanbul işçileri mayısın birinci pazar günü tatil yaptı.1 Mayıs 1922’de işçi bayramı kutlandı. 1 Mayıs 1923’te de ilk kez “resmi” olarak işçi bayramı kutlamaları yapıldı. Ancak, 1924 yılında “kitlesel” 1 Mayıs kutlamaları yasaklandı. Ardından 1925 yılında çıkarılan “Takrir-i Sükun” yasasıyla kutlamalar 1935 yılına kadar yasaklandı.

İlk açık ve kapsamlı 1 Mayıs kutlaması, 1975 yılında İstanbul Tepebaşı’nda bir gazinoda yapıldı. 1976 yılında ise Taksim Meydanı’nda Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) tarafından kutlandı.

1 Mayıs 1977: Kara Gün

Taksim Meydanı’nda o güne kadarki bütün kutlamalardan daha geniş katılımın olduğu bir kutlama gerçekleşti. Yaklaşık 500 bin insan Taksim Meydanı’nda coşkulu bir şekilde 1 Mayıs’ı kutluyordu. Bir anda  Sular İdaresi ve İntercontinetal Oteli’nden (The Marmara Otel) kalabalığın üzerine uzun namlulu silahlarla ateş edilmeye başlanmıştı. Yaşanan arbededen sonra 34 kişi hayatını kaybetti ve 126 kişi ise yaralandı. Bu olay Türkiye tarihine “Kanlı 1 Mayıs” olarak geçti.

Evet, 1 Mayıs kavgadan, hak savaşından, ezilen ve emekçi sınıfın mücadelesinden doğdu. Türkiye tarihinde kanlı olaylara tanıklık etti. Yasaklandı. Kısıtlandı. Anlamsızlaştırılmaya ve içi boşaltılmaya çalışıldı. Fakat hiçbir zaman yok olmadı. Kapitalist sistemin hakim olduğu kar odaklı çalışan günümüz dünyası’nda, İşçi, emekçi, ezilen ve ötekileştirilen her kesimin tutunduğu bir dal olmaya devam ediyor ve edecek…

Muhabir: Can Çelik (Adana)

diğer haberleri:

Tarihsel Olarak Devamlılıkları Ve Kopuşları Görmeye Çalışmak Umudu Yeşertmek İçin Bir Araç Olabilir

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.